Lễ Vu Lan trong triết học Phật giáo và truyền thống Đạo hiếu của người Việt Nam
http://repository.vnu.edu.vn/handle/VNU_123/53818
Lễ
Vu Lan hay còn gọi là lễ báo hiếu, là một trong những ngày lễ chính của Phật
giáo được tổ chức vào Rằm tháng Bảy Âm lịch hàng năm. Lễ Vu Lan đã hòa quyện với
Đạo hiếu dân tộc Việt Nam, góp phần không nhỏ vào việc củng cố đạo lý uống nước
nhớ nguồn, đặc biệt là việc hiếu kính đối với ông bà và cha mẹ. Lễ Vu Lan ngày
nay không chỉ dừng lại là ngày lễ của tín đồ đạo Phật mà còn trở thành ngày hội
của tình thương yêu con người dành cho tất cả mọi người dân Việt Nam. Trong nội
dung bài viết này chúng tôi sẽ tập trung nghiên cứu nội dung cơ bản của lễ Vu
Lan trong triết lý đạo Phật, so sánh sự tương đồng với đạo hiếu của người Việt
và rút ra những ý nghĩa của ngày lễ đối với xã hội ngày nay.
Vu Lan (盂 蘭), là từ viết tắt của chữ Vu - Lan - Bồn (盂 蘭 盆).
“Theo phép nước Tây Trúc vào ngày tự tứ của các tăng, đặt cỗ bàn linh đình,
dâng cúng Phật tăng để cứu cái khổ treo ngược (đảo huyền) của người đã mất”.
Kinh “Vu - Lan - Bồn tức là bữa tiệc cúng Phật và chư tăng để cầu phúc cho ông
bà cha mẹ, cầu cho hồn người thác ở nơi âm cảnh khỏi bị treo ngược”. Xuất phát
từ ý nghĩa đó cho thấy kinh Vu - Lan - Bồn là kinh báo hiếu được tổ chức vào
ngày Rằm tháng Bảy hàng năm. “Vu - Lan - Bồn kinh nói về ngài Mục Kiền Liên là
đệ tử của đức Phật vừa đắc đạo liền nhớ tới công ơn cha mẹ. Ngài ngó xuống cõi
âm thấy cha mẹ mình đang bị treo ngược vô cùng cực khổ. Ngài đem cơm xuống cho
mẹ nhưng bà chẳng ăn được”. Bởi:
Lòng bỏn xẻn tiền căn chưa dứt,
Sợ chúng ma cướp dựt của bà.
Cơm đưa chưa tới miệng đà,
Hóa thành than lửa nuốt mà đặng đâu.”
Mục Kiều Liên hỏi đức Phật cách cứu gỡ,
Phật mới bảo rõ ràng căn cội,
Rằng mẹ ông gốc tội rất sâu.
Dầu ông thần lực nhiệm mầu,
Một mình không thể ai cầu được đâu.
Do vậy, “Đức Phật dạy ngài muốn cứu vớt mẹ phải đến ngày Rằm
tháng Bảy, khi có đủ chư tăng đại đức hội về làm tiệc mà cúng Phật và khoản đãi
chư tăng. Dựa vào sức lành của các ngài mà siêu độ được vong linh, làm cho cha
mẹ bà con hiện còn sống được thêm phúc đức”. Mỗi năm đến Rằm tháng Bảy, “đem
trăm thức phẩm vật dâng cúng Tam Bảo thì sẽ cứu được cha mẹ của bảy đời”. Đức
Phật khuyên các đệ tử về sau nên giữ lệ cúng Phật, Tăng trong ngày Rằm tháng
Bảy để báo hiếu cha mẹ.
Ngày Rằm tháng Bảy mỗi năm,
Vì lòng hiếu thảo ơn thâm phải đền.
Làm theo lời Phật dạy
Lễ cứu tế chí thành sắp đặt,
Ngõ cúng dường chư Phật chư Tăng.
Ấy là báo đáp, thù ân,
Sinh thành dưỡng dục song thân buổi đầu,
Ðệ tử Phật, lo âu gìn giữ,
Mới phải là Thích tử Thiền môn,
Vừa nghe dứt pháp Lan Bồn,
Môn sinh tứ chúng thảy đồng hỷ hoan,
Mục Liên với bốn ban Phật tử,
Nguyện một lòng tín sự phụng hành,
Lễ Vu Lan được tổ chức vào ngày rằm
tháng Bảy hàng năm không chỉ dừng lại là ngày lễ của các tín đồ đạo Phật mà còn
là ngày lễ của mọi người dân Việt Nam. Chính vì thế lễ Vu Lan được tổ chức vào
ngày rằm tháng Bảy hàng năm có những ý nghĩa cơ bản sau:
Thứ nhất là, lễ Vu Lan mang ý nghĩa
giáo dục lòng nhân ái của con người, khơi mở lòng từ bi độ lượng trong mối quan hệ giữa con
người với con người và con người với các loài vật xung quanh. Cùng với đạo hiếu
truyền thống của dân tộc Việt Nam, “Đức Báo ân” cũng đã thấm sâu vào đời sống
xã hội Việt Nam, góp phần không nhỏ vào việc củng cố đạo đức trong xã hội. Sự
hoà quyện đó đã hình thành nên nét độc đáo trong văn hoá đạo đức của người Việt
Nam đó là việc hiếu kính đối với ông bà và cha mẹ. Lễ Vu Lan hàng năm đã thực
sự trở thành ngày hội của tình thương yêu con người. Ngày nay, ngày lễ Vu Lan
đã có sức lan tỏa lớn và góp phần không nhỏ trong việc giáo dục đạo đức con
người. Với những ý nghĩa đó lễ Vu Lan được nhiều tầng lớp nhân dân hưởng ứng,
tham gia.
Thứ hai, lễ Vu Lan có ý nghĩa nhắc
nhở mọi người báo hiếu cho cha mẹ. Trong giáo lý đạo Phật luôn đề cao các mối quan hệ của con
người trong xã hội, nổi bật nhất là mối quan hệ cha mẹ và con cái. Trong mối
quan hệ giữa cha mẹ và con cái thì Phật giáo đề cao chữ hiếu, quan điểm này
tương đồng với quan điểm của dân tộc Việt Nam. Cũng giống như quan điểm đạo
hiếu trong truyền thống dân tộc Việt Nam, Phật giáo cho rằng phận làm con phải
báo ân cho cha mẹ khi cha mẹ còn sống. Đạo hiếu của con người được đề cao và nó
trở thành chuẩn mực đạo đức trong xã hội. Trước mặt trái của nền kinh tế thị
trường, lối sống thực dụng chạy theo đồng tiền và lợi nhuận bằng mọi giá, đã và
đang tác động tiêu cực đến lối sống, đạo đức nói chung và đạo hiếu nói riêng
thì ngày lễ Vu Lan mang lại những ý nghĩa vô cùng to lớn. Ngày lễ Vu Lan không
chỉ dừng lại ở việc hoằng dương Phật pháp mà còn giảng giải đạo hiếu thông qua
những tấm gương điển hình trong đời sống hiện thực. Việc báo hiếu của con cái
đối với cha mẹ phải được thể hiện bằng những hành động thiết thực tuỳ theo sức
của mình khi cha mẹ còn sống, đây là giá trị lớn nhất của ngày lễ Vu Lan.
Thứ ba, lễ Vu Lan mang ý nghĩa góp
phần khắc sâu vào tâm của người dân Việt Nam đạo lý uống nước nhớ nguồn. Trong những năm gần đây ở Việt Nam,
lễ Vu Lan ngày càng được tổ chức quy mô, trọng thể. Ngày lễ Vu Lan đã trở thành
“ngày hội hiếu” của tín đồ phật tử và của nhân dân. Trong ngày này một số lớn
người dân đến chùa để cúng, một số khác cúng ở nhà thờ họ hoặc tại nhà để hồi
hướng công đức cho ông bà, cha mẹ và cho pháp giới chúng sinh. Ở các chùa còn
tổ chức chương trình văn hóa, nghệ thuật Phật giáo, làm tôn vinh thêm giá trị
của ngày lễ Vu Lan, thu hút đông đảo quần chúng tham gia, nâng cao tinh thần
hiếu đạo, tri ân và báo ân trong lòng người dân Việt Nam. Đây chính là tinh
thần nhân văn cao cả trong triết lý nhân sinh của đạo Phật được người dân Việt
Nam đón nhận một cách trân trọng nhất.
Nhận xét
Đăng nhận xét